رحیم زایرکعبه- دانشجوی دکترای جامعه شناسی

خرافات به عنوان یک پدیده اجتماعی-فرهنگی می توانند مانع بسیار بزرگی در راه پیشرفت و توسعه جوامع محسوب شوند؛ خصوصا جوامع امروزی که اساس علمی- عقلانی دارند. زیرا خرافات مبتنی بر باورها و ارزشهایی هستند که در نهایت هنجارها و قوانین اجتماعی را سمت و سو می دهند. در این مقاله، دو سوال اساسی درباره خرافات مطرح شده است: نخست اینکه در چه نوع جوامعی، باورهای خرافی به وجود می آیند؟ دوم اینکه چگونه می توان باورهای خرافی را در جامعه از بین برد یا اثرشان را خنثی نمود؟ برای ارایه جواب به دو سوال فوق با استفاده از دیدگاههای سه جامعه شناس برجسته یعنی کنت، پاره‌تو و وبر به تحلیل و تبیین پدیده خرافات پرداخته شده است. در رابطه با سوال اول باید گفت باورهای خرافی بر اساس نظریه کنت در جامعه نظامی؛ از نظر پاره تو در جامعه مبتنی بر کنشهای غیرمنطقی و از نظر وبر در جامعه سنتی و کاریزماتیک به وجود می آیند. در رابطه با سوال دوم نیز از نظر کنت با وارد شدن به مرحله علمی– اثباتی یا تقویت آن؛ از نظر پاره تو با استفاده از کنشهای منطقی به جای کنشهای غیرمنطقی و از نظر وبر با استفاده از کنشهای عقلانی معطوف به هدف و علم مدرن می توان اثر باورهای خرافی را خنثی نمود.