رحیم زایرکعبه- دکترای جامعه شناسی

علی لندی، نوجوان ۱۵ساله در ایذه، استان خوزستان، بعد از اینکه خانه همسایه آتش می گیرد برای نجات دو زن سالخورده به خانه آتش گرفته آنها می‌رود و موفق می‌شود آن‌ها را از آتش بیرون بکشد، اما خودش به شدت دچار سوختگی شده و سپس در بیمارستان، آسمانی می شود. اکنون برای تحلیل موضوع فوق از نظریه ماکس وبر جامعه شناس آلمانی استفاده می شود. وبر کنش های انسانی را به سه نوع تقسیم می کند:

 1.كنش سنتي : مثل فردی که بر اساس رسوم و سنت ها در مراسم عزاداری، لباس مشکی می پوشد.

2. كنش عاطفي: مثل راننده اي كه بعداز برخورد اتومبيلش با خودروي ديگر تسلط خويش را بر اعصاب خود از دست داده و اقدام به كتك كاري با راننده ي ديگر مي كند. این نوع کنش، کنشی درونی، انفعالی و یا عاطفی(مثل ترس، خشم، هیجان و...) است.

3. كنش عقلاني :این کنش خود به دو نوع تقسیم می گردد: الف) كنش عقلاني معطوف به هدف: مثل كشاورزی كه با كاشت ، داشت وبرداشت محصول به دنبال سود وكسب در آمد مي باشد. اين نوع کنش، ويژگي برون ذاتي داشته و هدف آن عيني و خارجي مي باشد. ب) كنش عقلاني معطوف به ارزش : مثل رزمنده ای كه در پيكار با دشمن خود را زير تانك دشمن انداخته و به شهادت می رسد. كه این کنش، دارای نتيجه ای درون ذاتي و ارزشي مثل دفاع از وطن است.

با توجه به انواع کنش وبری، کاری که علی لندی انجام داد ، کنشی از نوع «کنش عقلانی معطوف به ارزش» بود. منظور از این نوع کنش، کنشی است که فرد با انتخاب خود و به صورت آگاهانه و با توجه به تعلق و تعهدی که نسبت به یک ارزش اجتماعی همچون نجات جان دیگران دارد، به انجام کنش دست می زند؛ هر چند که در این راه، جان خود را نیز از دست بدهد. باید توجه داشت که این کنش از نوع کنش عاطفی نیست. زیرا در کنش عاطفی ، فرد بر حسب واکنشی عاطفی، درونی دست به انجام کنش می زند . یعنی کنش وی اولا انفعالی و واکنشی است نه فعالانه و آگاهانه ثانیا محرک کنش عاطفی، احساسی فردی و درونی است، در حالی که محرک کنش عقلانی معطوف به ارزش، ارزشی اجتماعی است که فرد به آن احساس تعلق و تعهد دارد. کنش های عقلانی معطوف به ارزش معمولاً زمانی که ارزش های اجتماعی در جامعه همچون « اندیشیدن به دیگران »، کمرنگ یا فراموش می شوند، رخ می دهد و تاثیر بسیار شگرفی بر احیا و تقویت آن گونه ارزشهای اجتماعی می گذارد. چرا که ارزشهای اجتماعی مورد غفلت واقع شده یا به حاشیه رانده شده را به متن آورده و موجب نوعی توجه عمومی به ارزشهای اجتماعی می شود و به این ترتیب تعهد و همبستگی اجتماعی بازآفرینی می گردد. با توجه به مطالب فوق، کار لندی به لحاظ جامعه‌شناسی وبری، کاری شجاعانه، آگاهانه و در راستای احیا و تقویت یک ارزش اجتماعی متعالی (اندیشیدن به دیگران) بود.